सांगली : पश्चिम महाराष्ट्रातील काही भागांत सोयाबीन पिकावर येलो मोझॅक अर्थात पिवळा मोझॅक या विषाणूजन्य रोगाचा प्रादुर्भाव दिसून येत आहे. पावसातील खंड, बदलते हवामान आणि पांढऱ्या माशीचा वाढता प्रादुर्भाव यामुळे या रोगाच्या प्रसाराला अनुकूल परिस्थिती निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे सोयाबीन उत्पादक शेतकऱ्यांनी आपल्या शेताची नियमित पाहणी करून रोगाची लक्षणे दिसताच तातडीने उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.
येलो मोझॅक रोगाचा प्रादुर्भाव झाल्यानंतर सुरुवातीला सोयाबीनच्या पानांवर लहान पिवळसर आणि हिरव्या रंगाचे अनियमित चट्टे दिसू लागतात. हळूहळू हे चट्टे मोठे होऊन पानाचा बराचसा भाग पिवळा पडतो. रोगाचा प्रादुर्भाव वाढल्यास झाडाची वाढ खुंटते. पाने पिवळी पडल्यामुळे प्रकाशसंश्लेषणाची प्रक्रिया प्रभावित होते. परिणामी शेंगांची संख्या आणि दाण्यांची वाढ कमी होऊन उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो.
येलो मोझॅक हा विषाणूजन्य रोग असून त्याच्या प्रसारात पांढरी माशी महत्त्वाची भूमिका बजावते. रोगग्रस्त झाडावर रस शोषण केलेली पांढरी माशी निरोगी झाडावर गेल्यानंतर विषाणूचा प्रसार होऊ शकतो. त्यामुळे शेतात पांढऱ्या माशीची संख्या वाढल्यास रोग वेगाने पसरण्याचा धोका वाढतो.
शेतात सुरुवातीच्या अवस्थेत येलो मोझॅकची लक्षणे असलेली मोजकी झाडे आढळल्यास ती उपटून शेताबाहेर नेऊन नष्ट करावीत. रोगग्रस्त झाडे शेतातच ठेवू नयेत. तसेच शेतातील तणांचे नियंत्रण करावे. शेताची नियमित पाहणी करून नवीन रोगग्रस्त झाडे आणि पांढऱ्या माशीच्या प्रादुर्भावावर लक्ष ठेवावे.
येलो मोझॅक हा विषाणूजन्य रोग असल्याने त्यावर थेट रोगनाशक किंवा बुरशीनाशक फवारून रोग बरा होत नाही. त्यामुळे रोगाचा पुढील प्रसार रोखण्यासाठी पांढऱ्या माशीचे नियंत्रण करणे महत्त्वाचे आहे. पांढऱ्या माशीचा प्रादुर्भाव आढळल्यास सोयाबीन पिकासाठी शिफारस आणि नोंदणी असलेल्या कीटकनाशकाचा वापर कृषी विभाग किंवा कृषी विद्यापीठाच्या अद्ययावत सल्ल्यानुसार करावा. औषधाचे प्रमाण संबंधित उत्पादनाच्या लेबलवरील शिफारशीनुसारच घ्यावे. एकाच कीटकनाशकाचा वारंवार वापर टाळावा.
शेतकऱ्यांनी कोणत्याही दोन-तीन कीटकनाशकांचे मनमानी मिश्रण करून फवारणी करू नये. फवारणी करताना पानांच्या खालच्या बाजूसही द्रावण पोहोचेल याची काळजी घ्यावी, कारण पांढरी माशी प्रामुख्याने पानांच्या खालच्या बाजूस आढळते. फवारणीपूर्वी स्थानिक कृषी सहायक, तालुका कृषी अधिकारी किंवा कृषी विज्ञान केंद्रातील तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे हितावह ठरेल.
पांढऱ्या माशीच्या प्रादुर्भावावर लक्ष ठेवण्यासाठी शेतात पिवळे चिकट सापळे लावता येतात. यामुळे पांढऱ्या माशीची उपस्थिती आणि वाढता प्रादुर्भाव लवकर लक्षात येण्यास मदत होते. रोगग्रस्त झाडे काढणे, तण नियंत्रण, नियमित निरीक्षण आणि पांढऱ्या माशीचे वेळीच नियंत्रण या एकात्मिक उपायांचा अवलंब केल्यास रोगाचा पुढील प्रसार कमी करण्यास मदत होऊ शकते.
शेतात एखादे-दुसरे पिवळे पान दिसले म्हणजे प्रत्येक वेळी येलो मोझॅक रोगच आहे असे समजू नये. अन्नद्रव्यांची कमतरता, पाण्याचा ताण किंवा इतर कारणांमुळेही पाने पिवळी पडू शकतात. मात्र, पानांवर अनियमित पिवळ्या-हिरव्या रंगाची मोझॅकसारखी नक्षी दिसत असल्यास शेतकऱ्यांनी तज्ज्ञांकडून रोगाची खात्री करून घ्यावी.
सध्या सोयाबीन पिकाची नियमित पाहणी करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. येलो मोझॅकची लक्षणे दिसताच रोगग्रस्त झाडे काढून नष्ट करणे आणि पांढऱ्या माशीचे वेळीच नियंत्रण करणे या उपायांना प्राधान्य द्यावे. कीटकनाशकाची निवड आणि मात्रा याबाबत स्थानिक परिस्थितीनुसार अधिकृत कृषी तज्ज्ञांचा सल्ला घेऊनच फवारणी करावी.
अजून कोणतेही कमेंट्स नाहीत. पहिला कमेंट करा!
