जगाचा रिमोट खिशात ठेवणाऱ्या पाच डिजिटल महासत्ता

• मोहन यादव, वरिष्ठ पत्रकार, सांगली-कोल्हापूर

• ॲमेझॉन : जगाची पुरवठा साखळी हातात ठेवणारा अदृश्य सम्राट

1. १९९४ मध्ये जेफ बेझोसने एका ऑनलाइन पुस्तकविक्री संकेतस्थळापासून सुरू केलेली ॲमेझॉन आज जगातील सर्वात मोठी ई-कॉमर्स आणि क्लाउड कंपनी बनली आहे.
2. ३० कोटींहून अधिक सक्रिय ग्राहक खाती.
3. ५८+ देशांमध्ये थेट/अप्रत्यक्ष सेवा.
4. १५ लाखांहून अधिक कर्मचारी.
5. Amazon Web Services (AWS) वर Netflix, NASA, Airbnb, Adobe सारख्या संस्था अवलंबून.

दर सेकंदाला हजारो ऑर्डर्स प्रक्रिया.-ॲमेझॉन बंद पडल्यास केवळ ऑनलाइन खरेदी थांबणार नाही; AWS बंद झाल्यास हजारो वेबसाइट्स, स्टार्टअप्स, सरकारी डेटा सेवा आणि क्लाउड नेटवर्क ठप्प होऊ शकतात. म्हणजेच, एका कंपनीकडे केवळ वस्तूंची विक्री नाही, तर डिजिटल पायाभूत सुविधांचाही कणा आहे. भारताच्या छोट्या शहरातील व्यापाऱ्यापासून ते ग्रामीण ग्राहकांपर्यंत, ॲमेझॉनने बाजारपेठ घरपोच केली. ही सुविधा जितकी क्रांतिकारी, तितकी स्थानिक किरकोळ बाजारासाठी आव्हानात्मक.

• मायक्रोसॉफ्ट : कार्यालये, सरकारे आणि शिक्षणव्यवस्थेचा डिजिटल मेरुदंड

1. “Windows बंद म्हणजे जगातील कामकाज बंद”
2. बिल गेट्सने निर्माण केलेली मायक्रोसॉफ्ट ही केवळ सॉफ्टवेअर कंपनी नाही; ती आधुनिक प्रशासन आणि कार्यालयीन संस्कृतीचा पायाच आहे.
3. ३.४ अब्जांहून अधिक उपकरणांवर Windows.
4. Microsoft Office चे शेकडो कोटी वापरकर्ते.
5. Azure हा जगातील अग्रगण्य क्लाउड प्लॅटफॉर्म.
6. १७०+ देशांतील सरकारी, शैक्षणिक आणि आर्थिक क्षेत्रात प्रभाव.
7. महासत्ता का?
8. Word शिवाय कार्यालयीन कागदपत्रे?
9. Excel शिवाय आर्थिक व्यवस्थापन?
10. Teams शिवाय कॉर्पोरेट संवाद?
11. मायक्रोसॉफ्टचा सर्व्हर ठप्प होणे म्हणजे लाखो कंपन्यांचे निर्णय थांबणे, बँकिंग अडथळे आणि शिक्षणव्यवस्थेत गोंधळ.

AI मध्ये नवी झेप OpenAI मध्ये मोठी गुंतवणूक करून मायक्रोसॉफ्टने भविष्यातील कृत्रिम बुद्धिमत्ता शर्यतीत स्वतःला अग्रस्थानी नेले आहे.

• मेटा : मानवी संवादाच्या शिरांमध्ये वाहणारे डिजिटल रक्त

1. फेसबुक, व्हॉट्सॲप, इंस्टाग्राम संवादाचा आधुनिक त्रिदेव.
2. मार्क झुकरबर्गच्या मेटाचे आज जगातील सर्वात प्रभावशाली सामाजिक नेटवर्क साम्राज्य आहे.
3. ३.९ अब्ज+ मासिक सक्रिय वापरकर्ते.
4. WhatsApp वर दररोज १०० अब्ज+ संदेश.
5. Instagram वर अब्जावधी दृश्यसंस्कृती.
6. Facebook अजूनही राजकारण, समाजकारण आणि व्यवसायासाठी प्रभावी.

आज वाढदिवसाच्या शुभेच्छांपासून ते जागतिक आंदोलनांपर्यंत सर्वकाही मेटावर घडते. व्हॉट्सॲप बंद म्हणजे कौटुंबिक संपर्क, व्यवसायिक व्यवहार, शाळा गट, स्थानिक प्रशासन-सगळेच विस्कळीत होईल. माहितीवरील नियंत्रण, फेक न्यूज, डेटा गोपनीयता आणि मानसिक आरोग्य यावर मेटाच्या प्रभावाबद्दल जगभर प्रश्न उपस्थित होतात.

• एनव्हीडिया : कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या भविष्याला ऊर्जा देणारा अदृश्य मेंदू

1. पूर्वी गेमिंग GPU साठी ओळखली जाणारी Nvidia आज AI, मशीन लर्निंग आणि सुपरकंप्युटिंगची मुख्य शक्ती आहे.
2. जगातील बहुतांश AI मॉडेल्स Nvidia GPU वर प्रशिक्षित.
3. डेटा सेंटर मार्केटमध्ये प्रचंड प्रभाव.
4. ChatGPT, autonomous vehicles, robotics, medical AI मध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका.
5. ट्रिलियन डॉलर क्लबमध्ये प्रवेश.
6. एनव्हीडियाशिवाय AI विकासाचा वेग प्रचंड मंदावू शकतो.
7. AI आधारित औषधनिर्मिती, संरक्षण, हवामान संशोधन, भाषा मॉडेल्स-सर्वांवर परिणाम.
8. जग AI वर अवलंबून होत असताना, त्या AI च्या इंजिनवर एका कंपनीचे वर्चस्व कितपत सुरक्षित?

• गुगल : माहितीविश्वाचा सर्वज्ञ सम्राट

1. गुगल म्हणजे केवळ सर्च इंजिन नाही. ते ज्ञान, नकाशे, जाहिरात, मोबाईल ऑपरेटिंग सिस्टम, व्हिडिओ आणि क्लाउड यांचे एकत्रित विश्व आहे.
2. दररोज ८.५ अब्ज+ सर्च.
3. Android जगातील सर्वाधिक वापरले जाणारे मोबाईल OS.
4. YouTube द्वारे अब्जावधी तासांचे ज्ञान व मनोरंजन.
5. Google Maps शिवाय आधुनिक वाहतूक अकल्पनीय.
6. Gmail, Drive, Docs - वैयक्तिक व व्यावसायिक जीवनाचा भाग.
7. गुगल बंद पडल्यास?
8. माहिती शोध थांबेल.
9. नकाशे विस्कळीत.
10. Android ecosystem प्रभावित.
11. जाहिरात उद्योग हादरेल.
12. शिक्षण आणि संशोधनात मोठा अडथळा.

मुख्य चिंता :

1.  डेटा म्हणजे नवे तेल
2. आपली सवय, विचार, आवडीनिवडी-सगळे डेटा बनून या कंपन्यांच्या तिजोरीत जातात.
3. पर्याय कमी होत आहेत
4. स्थानिक बाजारपेठ, स्वतंत्र माध्यमे आणि लहान तंत्रज्ञान कंपन्यांसाठी स्पर्धा कठीण.
5. एका तांत्रिक धक्क्याने जागतिक संकट
6. सर्व्हर डाउन, सायबर हल्ला किंवा धोरणात्मक बदल यांचा परिणाम कोट्यवधी लोकांवर.
7. आजचा माणूस स्वतःला स्वतंत्र समजतो; पण त्याचे संवाद, व्यवहार, ज्ञान, रोजगार आणि भविष्य या पाच कंपन्यांच्या डिजिटल परिसंस्थेत गुरफटलेले आहे. ही प्रगती आहे, पण त्याचवेळी ती एका नव्या प्रकारच्या केंद्रीकृत शक्तीची चाहूलही आहे. जगाला जोडणाऱ्या या कंपन्या उद्याचा सूर्य उगवू देतीलही… पण प्रश्न एवढाच आ हे- त्या सूर्यप्रकाशावर नियंत्रण कोणाचे असेल?